VUmc poŽzieprijs 2014

De VUMC poëzieprijs is op woensdag 8 oktober uitgereikt door Wouter Bos. Hieronder de winnende gedichten.

 

Eerste prijs


Slaap je        Rinske Kegel


als ze niet meer brabbelt  en lege dromen
inademt, onder handen wordt genomen,
weg genomen terwijl ze nog een luier draagt
trekt de navelstreng zich om mijn moederhart

als ze wakker wordt, niet klaagt maar speelt
met slangetjes en stethoscoop klopt alles weer
harder dan daarvoor, wat zijn de ramen groot

we tekenen met pen haar lijfje vol
met littekens, nu valt dat ene niet meer op

slaap je, je lijkt wel dood.



Tweede prijs

Frontotemporale dementie        Sami Kalai


1.

zijn moedertaal guurt door de  kieren. september gaapt, hij kan niet meer.
een snipperspoor van woorden ritselt binnen,
een orgelnoot stort als een kievit neer.


2.

het is alsof ik nooit iets heb gezegd,
zo fris klinken mijn woorden, net kiwi’s.

een schip in de verte draagt mijn naam.


3.

Ze zegt: jij hakt, ik organiseer mijn leven tussen de spaanders.
Mijn leven hangt aan haar zijden draad.
Een zeeroversbestaan maakt zich vliegensvlug meester van mijn woordenschat
wanneer ze weer eens denkt te zwijgen.
Bij thuiskomst lig ik verspreid over de stoelen:
Ze laat mijn hart alweer te water.

4.

Vogels fluiten de beslommeringen van hun bomen.
Bomen wiegen het gewichtloze van hun wolken.
Bij het riet verried een hartaanval een gebrek aan poëzie,
een slecht geweten blijkt gewoon een volle maag.
Het is zomer.
Pasgemaaid gras schrijft de latere herinneringen
van het schoolkind dat dromerig voor zich uitstaart.
Zilveren geronk dwarst zijn zomer in twee behapbare stukken.

Wie kan immers zolang luisteren?



Derde prijs


voor π      Gerard Scharn


er groeit een bonsaiboomje onder mijn schedeldak
het is een ficus carica zegt mijn psychiater
het is essentieel zegt hij dat ik hem laat verdrogen

het zijn de tranen van cio cio san die ik drink
die onder mijn schedeldak het boompje laten groeien
waarin de kraanvogels en gieren zullen nestelen

de bittere geur van amandelen, een tanto met inscriptie
voor een rituele zelfmoord in de stam gedreven
het blad dat van de takken valt blijft onbeschreven



nummers 4 t/m 10 (in willekeurige volgorde)

Eerste indruk dan de snede        Ingrid van den Oord


In één beweging nemen ze het gezicht
zachte warme wangen in handpalmen
vingers plooien om jukbeenderen
pinken betasten oren
duimen strijken tranen weg
drukken lippen dicht
stil puur en teder
niet denken
aan het volgende moment
waarin dezelfde handen
doelbewust en trefzeker
scalpels hanteren


Symmetrie         Gerard van Hameren


splijt je een mens over de lengte
precies in tweeën
krijg je zelden exact gelijke delen

dat geldt ook voor B. J. Inx
die bij vergelijking  
van linker en rechter lichaamshelft
minieme maar opmerkelijke
verschillen heeft waargenomen in

beharing, oogopslag, duimdikte
teenlengten en testikelgrootte

om in bijbelse termen te spreken
zou de linkerhelft Jacob
en de andere helft Ezau mogen heten

gelukkig kunnen de twee
uitstekend met elkaar overweg
en komen zij op de scheidslijn
zo volmaakt samen dat Inx waarlijk
‘ik ben één’ kan zeggen



Mijn huid    Arjan Keene

Wanneer ik langzaam op de tast,
als was ik nieuw, mijn huid langsloop
dan zijn mijn vingers steeds verrast
door elk gebied dat op of in mij huist.

Ik voel onder mijn voeten vaste grond,
klop op slagaders die spieren overspannen,
glijd langs rondingen en hoeken van dit lijf
waarin de tijd de jeugd al heeft verbannen.

Ik sluit mijn ogen en omklem mijn schouders,
grijp mijn lurven bij hun menselijk tekort
en laat mijn handen zoeken naar verlangen,
naar vlinders in de buik en mateloze honger.

Dit is mijn huid die kou en warmte kent,
die meezucht met mijn longen en mijn hart,
gelooid als leer het zonlicht absorbeert
en alsmaar banger om mijn ingewanden zit.

Ooit rits ik mij tot aan mijn navel open,
stroop mijn huid af als een kledingstuk
en hang mijn vel op, keurig aan een hanger.
Dit is mijn lichaam. Ik heb het meer dan lief.




Het been    Anna de Bruyckere

'Op zeker moment beweerde D. zelfs dat het voelde alsof de hand niet van hem was. De hand vertegenwoordigde een deel van zijn eigen zelf dat hij zowel kwijt was geraakt als had afgewezen.'

Een geschiedenis van mijn zenuwen
Siri Hustvedt (2010)
»

lijk ik soms een willekeurig plein in grootstad x of y
waar kunstenaars bedrieglijke afgronden
krijtten en wie durft half gerust
schuifelt langs de rand –

ik ben het en ik ben het niet

vooral
is dit mijn lijf dat
een illusie rijker is en ik     
de vraag hoe diep, hoe lang nog
deze tweedracht tussen ons gaat duren,

welk vergezicht er uit het gat
tevoorschijn komt: dat dit been
me wezensvreemd is

of ook dat
heelheid van een lichaam,
dat vanzelfsprekendheid het grootste
is van alle dingen die je
kwijt kunt zijn

«

eindigen we telkens weer samen
op de rand van het bed
een toegedekt

twistgesprek voerend: van wie
de pijn, wat we nog kunnen blijken

wie eigenlijk door wie het minst
mismeesterd wordt

elke avond zitten we zo
alleen, het been
gebogen

en mijn vechtlust ongericht, even
gekromd


Tong        Nicole Teunissen

Je komt er altijd net te laat achter
dat de postzegels van tegenwoordig
zelfklevend zijn.

Als je jezelf naar me opstuurde,
zou ik je in de stabiele zijligging leggen.
Ditmaal niet om te oefenen voor mijn EHBO-diploma,
maar om je nog eens aan te mogen raken.
En dat je dan voor één keer mee zou werken,
heel stabiel zou liggen wezen op mijn keukenvloer.

Ik zou me naast je kunnen vlijen
zonder me te snijden aan je woorden,
proeven dat je heus toch ook van mij –

maar misschien dat ik je ook wel
stiekem stikken liet.



Geef nooit het hele hart    J.H Alberts
 
(naar W.B. Yeats – Never give all the heart)
 
Geef nooit het hele hart
aan een vrouw vol passie,
die het niet op waarde schat.
Ook al lijkt het zeker na enkele weken,
iedere kus zal haar hartstocht verder doen verbleken.
Liefde is voor haar slechts een vergankelijk lot;
een kort en dromerig genot
en ook al beweren zoete lippen het tegendeel.
Ach, prille, zotte minnaar, weet jij veel.
Hij die dit schreef kan het weten,
want hij gaf heel zijn hart
en was zichzelf vergeten.


Verhuisd        Iduna Paalman

Vandaag drink ik een halve teil afwaswater leeg
en maak ik kennis met de buren.
Ik ben mijn kat kwijtgeraakt maar ik heb gehoord
dat katten aan huizen hechten
niet aan mensen.

Van de infectie in mijn darmen is al bijna niets meer over
zei de dokter gisteren en dat heeft me vrolijk gestemd
het is met darmen net als met een bed:
schoon en leeg is een goed begin.

Ik weet nu hoe ik opnieuw beginnen moet
waar langs de wanden de spatten en vegen moeten worden vervaagd
welk merk afwasmiddel ik daarvoor nodig heb
dat er niet alleen buiten mij, maar ook in mij
holtes worden omhuld, stoffen worden onttrokken,
losgekoppeld wordt wat al nergens toe behoorde.

Als hij wegblijft rol ik ze misschien wel op
de dikke om de dunne
alsof het meters zacht gesponnen wol is,
draai ik er een bolletje van
en wacht ik tot hij met me spelen komt.
 

 

 

WAT IS JOUW LIJFGEDICHT?

VUmc-poëzieprijs

Binnen VUmc bestaat een jarenlange traditie om aandacht te besteden aan de relatie tussen literatuur en geneeskunde. Reflectie op het handelen van artsen en verpleegkundigen is hierbij het achterliggende doel.
 

2014: start jaarlijkse uitreiking

 
Dit jaar wordt voor het eerst de jaarlijks terugkerende VUmc-poëzieprijs rond het thema ziekte en gezondheid uitgereikt. Een deskundige jury onder leiding van de Vlaamse schrijfster Kristien Hemmerechts zal de inzendingen beoordelen en de beste bijdragen belonen met geldprijzen: 
€1000,- voor de winnaar; €500,- voor de tweede prijs en € 250,- voor de derde prijs. 
Bovendien volgt opname in het in oktober 2014 te verschijnen boek: ‘Reis door het lichaam’.
 

Deelname

Aan de deelnemers wordt gevraagd vóór 1 juni 2014 hun inzending, met naam en adresgegevens, te sturen naar: poezieprijs@vumc.nl (poezie, zonder trema).
Reglement VUmc-poëzieprijs
 
De prijswinnaars van de VUmc-poëzieprijs worden bekendgemaakt tijdens het symposium ‘Literatuur en Geneeskunde’ op 8 oktober 2014, waar de prijswinnaars hun gedichten kunnen voordragen. Daar wordt ook het eerste exemplaar van het boek ‘Reis door het lichaam’ uitgereikt. Dit boek, onder redactie van Arko Oderwald, Koos Neuvel, Willem van Tilburg, bevat naast een serie essays over romans en ander fictiewerk met betrekking tot het menselijk lichaam, tevens een keuze uit de beste gedichten van de poëziewedstrijd.
 

Inhoud

Het thema voor de inzendingen van 2014 is: ‘Het menselijk lichaam’. Aan de deelnemers van de poëzieprijsvraag wordt verzocht een gedicht te schrijven dat betrekking heeft op één specifiek deel van het menselijk lichaam. Dat kunnen delen zijn aan de buitenkant (van kruin tot teen), aan de binnenkant (van baarmoeder tot brein), maar ook de verbindingen in het lichaam (zoals bloed, hormonen en zenuwen).
Het gaat hierbij om het onder woorden brengen van (een deel van) het menselijk lichaam als drager van vreugde en smart, en als een onuitputtelijke bron van verbeelding, verbazing en schoonheid. Het gedicht kan de functie van het orgaan of het lichaamsonderdeel verwoorden, bijvoorbeeld de schoonheid van de wulpse windingen van de hersenen, maar ook hallucinaties als product van die hersenen, of een hersenziekte.
Ziekte hoeft niet per se centraal te staan. Er zijn veel mogelijkheden: het hart kan zowel een pomp zijn als gebroken. Metaforen kunnen dus ook geëxploiteerd worden: nieren kunnen worden geproefd, soms heb je wat op je lever of is het hart je in de schoenen gezakt.
 

Jury VUMC Poëzieprijs 2014:

Kristien Hemmerechts, Voorzitter
Mark Boog, dichter en schrijver
Mark Kramer, hoogleraar Interne Geneeskunde VUMC
Gert Peelen, socioloog en journalist.
John Jansen van Galen, journalist
 
 

Lichaam

De menselijke conditie is niet alleen pijn.
Maar de macht van de pijn over ons is groot.
Wijsheden vergaan wanneer hij er is.
Sterrenhemels doven.
 
Van het centrum van de anatomische atlas,
waar het leverrood en het heldere rood van de longen
de ovale vleesachtigheid van de darmen ontmoeten,
vorderen de herauten van de pijn met zacht geroep.
Van de weerloze wachtposten op de grens van de huid
snelt het alarm van de aanraking door staal of vuur.
 
Geen pantser van chitine of van hoorn –
naaktheid onder de gewaden en het masker van de dansers.
En onze obsessie hen uit te kleden op het toneel.
Om te weten wat ze zijn, wanneer ze doen alsof.
 
De scharlaken likeur onder de zon van het hart
circuleert, verwarmt en pulseert.
Visioenen en landschappen volgen zijn ritme,
en zelfs het brein, die grijze maan, Luna.
 
Op de gynaecologische stoel geopende knieën.
De weerloze ingewanden verscheurt de barenssmart.
En de eerste schreeuw, de verschrikking van de verbanning
naar de wereld, een versteende stad, aan een bevroren rivier.
 
Julia, Isabella, Lucas, Titus!
Dit zijn wij, dit is onze eenheid, ons wederzijds medelijden.
Dit lichaam, zo teer en verwondbaar,
dat blijft wanneer het woord ons verlaat.
 
 - Czeslaw Milosz
 

Reglement VUmc-poëzieprijs

 
  1. De VUmc-poëzieprijs wordt jaarlijks georganiseerd. Het onderwerp is dat van het jaarlijkse VUmc-symposium en -boek over literatuur en geneeskunde, en wordt door de organisatoren bepaald. Het symposium vindt plaats op de eerste woensdag van oktober. Op het symposium wordt de uitslag van de prijs bekend gemaakt.
     
  2. De prijs bestaat uit:
    • Eerste prijs: € 1000,-
    • Tweede prijs: € 500,-
    • Derde prijs:€ 250,-
       
  3. Het jaarthema van het symposium, boek en de poëzieprijs wordt eind januari in de week van de poëzie bekend gemaakt. Vanaf dat moment is het mogelijk om gedichten in te sturen naar poezieprijs@vumc.nl
     
  4. De inzendtermijn sluit op 1 juni.
     
  5. De beoordeling vindt plaats op basis van anonimiteit.
     
  6. Een deskundige jury in eerste aanleg, beoordeelt de binnengekomen gedichten, waarbij zowel de aansluiting bij het thema als de kwaliteit een rol spelen. De jury in eerste aanleg kiest minimaal 50 en maximaal 100 gedichten uit die aan de hoofdjury ter beoordeling worden voorgelegd.
     
  7. De samenstelling van de hoofdjury wordt eveneens eind januari bekendgemaakt.
     
  8. De hoofdjury heeft uiterlijk op 1 juli bepaald welke de beste tien gedichten zijn en welke gedichten daarvan in het symposiumboek worden opgenomen en op het symposium door de dichter kunnen worden voorgedragen.
     
  9. In de eerste week van juli krijgen alle deelnemers bericht of:
    • Zij al dan niet zijn doorgegaan naar de volgende selectieronde.
    • Zij al dan niet tot de beste tien behoren.
       
  10. Op het symposium worden de winnaars bekend gemaakt.
     
  11. Over de besluiten van de jury kan niet worden gecorrespondeerd.
     
  12. De rechten van de gedichten blijven bij de auteur; door het gedicht in te zenden geeft de auteur toestemming voor het eventueel publiceren in het symposiumboek, dag en –weekbladen en op de website www.literatuurengeneeskunde.nl. De ingezonden gedichten mogen, tot het moment van prijsuitreiking, niet elders gepubliceerd zijn. 
Metamedica - literatuur en geneeskunde